Ljudi Svetog Spiridona.

http://www.novosti.rs/vesti/naslovna/aktuelno.69.html:245966-Ljudi-Svetog-Spiridona

I. MIĆEVIĆ | 21. jul 2009. 20:26 | Komentara: 0

“Novosti” u Trstu gde su u toku dani kulture posvećeni vekovnom prisustvu Srba na ovim prostorima, a danas ih je oko 10.000. Renoviranje crkve finansirali Italijani

 Otvorena izložba "Ljudi svetog Spiridona"

Otvorena izložba “Ljudi svetog Spiridona”

LEPŠE vile, brodovi i trgovine u Trstu bile su nekada srpske. Kurtovići, Vojnovići, Gopčevići, Kvekići, Nikolići, i još desetine porodica, koje su se polovinom 18. veka doselile u ovaj primorski grad, zadužile su ga velelepnim građevinama i zauvek na njega stavile “srpski” pečat, na čijoj slavi žive i današnji Srbi – Tršćani. Delić slave i raskošnog života Srba, koji su pre više od 150 godina došli iz delova Otomanske imperije, Venecije, Austrije ili Boke kotorske, može da se vidi na izložbi “Ljudi svetog Spiridona, Srbi u Trstu 1751 – 1914”, koja je prošle nedelje otvorena na tvrđavi San Đusto u ovom gradu.

Iako današnji Srbi u Trstu, osim povesti o negdašnjem životu njihovih sunarodnika, sa njima nemaju drugih veza, došli su listom na otvaranje izložbe, svečano obučeni i ponosni na legende koje se o njihovim precima ispredaju u ovom italijanskom gradu.
A bogatstvo srpskih trgovaca iz 18. i 19. veka decenijama je raslo, a onda su počeli da se osipaju i imetak i ljudi. Od starog sjaja koji su dali Trstu ostala je crkva i nekoliko palata.
Mesto znamenitih predaka danas u ovoj nekad najvećoj austrougarskoj luci uglavnom zauzimaju zidari, tesari, pomoćni radnici… I živi ih oko 10.000 u celoj regiji, a oko 4.000 u samom gradu.
– Loze starih srpskih porodica ugasile su se. Ostali su samo Raičevići. Zadržali su pravoslavnu veru, ali su prezime promenili u Rađi. Njihovi potomci danas ne govore srpski jezik – priča za “Novosti” Bogoljub Stojičević, predsednik Srpske pravoslavne crkvene opštine u Trstu, koja okuplja naše sunarodnike u ovom gradu. – Brojnost se popravila u poslednjih 20 godina, posle raspada SFRJ. Ali, i ako jednog dana nestane Srba na ovim prostorima, sa gradom Trstom imamo ugovor da se crkva svetog Spiridona i groblje zauvek čuvaju. Potpisano je da će grad finansirati rad dva sveštenika, đakona, hora i grobara.
Bogoljub Stojičević kaže da je devedesetih godina na nedeljnoj službi bilo troje-četvoro ljudi. Danas je, objašnjava, situacija mnogo drugačija, pa se u crkvi sretne i stotinak ljudi.
A koliko Tršćani cene ono što su naši ljudi ostavili gradu, najbolje pokazuju briga za naše građevine. Za renoviranje crkve svetog Spiridona, u celom Trstu, kažu, najlepše građevine, izdvojili su skoro dva miliona evra. Popravka fasade je pri kraju, vraćen je i starinski, olovni krov. Sledi restauracija unutrašnjosti, koja će potrajati bar tri godine.
Vlasti regije Friuli Venecija Đulija, čiji je Trst centar, kao i gradske institucije finansiraju i Dane srpske kulture, koji su započeli izložbom “Ljudi svetog Spiridona”. Do kraja oktobra biće organizovani koncerti, predstave, izložbe na gradskim trgovima. A manifestacija će biti zatvorena svečanom akademijom u najlepšem gradskom pozorištu 31. oktobra.
Iako pomaže i grad, crkva i Srpska pravoslavna crkvena opština, koje slove za jedno od najvažnijih srpskih duhovnih centara izvan matice, opstaju, ipak, ponajviše zahvaljujući zalozima koje su im ostavili bogati Srbi.
– U centru grada imamo četiri palate. Izdajemo taj prostor, stanove i lokale, i od toga se finansiramo. U jednoj od zgrada nalazi se i škola “Jovan Miletić”, koja radi još od 1782. godine. Nekada je to bila redovna osnovna škola, a danas u njoj organizujemo časove srpskog jezika za decu i italijanskog za odrasle.
O dokumentima koja su ostali iza škole, ali i cele crkvene opštine i konzulata, još od 1884, kada je srpska država postavila u Trstu prvog počasnog konzula, od prošle godine brine Arhiv Srbije. Na molbu SPCO uveliko sređuju arhivsku građu, koja je dragoceno svedočanstvo o životu Srba u ovim krajevima od polovine osamnaestog veka do danas. Arhiv je učestvovao i u ogranizaciji izložbe “Ljudi svetog Spiridona” na tvrđavi San Đusto, na kojoj su izložene slike, arhitektonski planovi, dokumenta, darovi koje je crkva dobijala od parohijana…
– Spisi koji se čuvaju u Arhivu SPCO svedoče o životu, i navikama Srba koji su ovde živeli. Očuvana je i diplomatska prepiska, izveštaji koje je konzul slao ministrima u Srbiji – objašnjava Jelica Reljić iz Arhiva Srbije, jedna od arhivista koji sređuju građu Arhiva u Trstu. – Tu je, na primer, testament Jovana Miletića kojim školi zaveštava 24.000 forinti, plan škole iz 1792. godine, knjige nagrađenih učenika, ustav srpskih učilišta u Trstu, izveštaji konzula slati Nikoli Pašiću i Jovanu Avakumoviću…
O tradiciji Srba u Trstu govore i predmeti koji su ostali iza uglednih porodica. Sačuvani su portreti, darovi namenjeni crkvi, predmeti koji su ukrašavali palate. Svi mogu da se vide na izložbi na tvrđavi povrh grada. I biće izloženi sve do kraja oktobra.
KaŽu, kada su stigli polovinom 18. veka, u vreme kada je i stvaran moderni Trst, izdigli su se zahvaljujući “bogatstvu Kurtovića i gospodstvu Vojnovića”. Bili su vlasnici desetina raskošnih palata, brodskih flota, angažovali znamenite slikare da izrađuju porodične portrete.
Danas, osim sećanja, od ovog života ostala je crkva i nekoliko palata. Ali, ni današnji Srbi Tršaćani nisu, zapravo, pokvarili “srpski portret” koji su davno skicirali njihovi preci. Nisu više tako bogati i uticajni, ali i dalje slove za najpoštenije i najvrednije radnike, od svih koji u ovaj, kažu, grad sa najdugovečnijim življem, stižu iz drugih krajeva sveta.

GROBLJE
SRBI u Trstu posebno brinu o groblju na kojem su sahranjeni njihovi preci. Nalazi se na brdu iznad grada i o njemu brine grobar koga plaća Srpska pravoslavna crkvena opština. Ako jednog dana ne bude mogla više da održava ovo večno počivalište, tu obavezu preuzeo bi grad Trst.

IMUĆNI
SRPSKA pravoslava crkva u Trstu najbogatija je od svih srpskih crkava u dijaspori. Imetak su joj ostavili dobrotvori.
Crkva raspolaže sa hiljadama kvadrata prostora, a sredstva, koja su doduše ove godine znatno manja, dobija i od gradskih regionalnih vlasti.

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s